فقه و زندگی

آداب و احکام اصناف و مشاغل از امام خمینی و امام خامنه‌ای

فقه و زندگی

آداب و احکام اصناف و مشاغل از امام خمینی و امام خامنه‌ای

فقه و زندگی

۸ مطلب با موضوع «احکام امور مالی و بانکی» ثبت شده است

گفت: شما در صحبت‌هات اشاره کردی که بدهکار اگر قدرت پرداخت بدهی را نداشته باشد، باید به او مهلت داد.

گفتم: این حرف من نبود مضمونی بود از آیه‌ی ۲۸۰ سوره بقره.

غم صورتش را فرا گرفت و ادامه داد: وای بر من!

گفتم: چرا؟

گفت: به کسی که قرض داده بودم، موقع سررسید، از من مهلت خواست و با اینکه می‌دانستم دستش تنگ است، امّا مهلت ندادم.

گفتم: درست است «که طلبکار نمی‌تواند از بدهکاری که دستش تنگ است، مطالبه دین بکند، اما بدهکار هم باید متوجه باشد در صورتی که قدرت بر ادای دین داشته باشد و سستی کند کار حرامی مرتکب شده است.»۱

۱. امام خامنه‌ای: رساله‌ آموزشی، ج۲، ص۳۴۲.

  • حاج آقا

دوستش به مقداری پول نیاز دارد و برای قرض گرفتن به سراغ او آمده است حالا نشسته به چرتکه انداختن که آیا قرض بدهد یا ندهد؟ آن‌قدر قرض دادن ثواب دارد که جای هیچ گونه شک و تردید نیست. بنابراین قرض دادن مستحب مؤکد است؛ به خصوص به شخص محتاج.

آیت الله العظمی خامنه‌ای: رساله‌ی آموزشی، ج۲، ص۳۳۱.

  • حاج آقا

رفته از بانک، تسهیلات خرید لوازم خانگی گرفته و از طرف بانک وکیل شده که کالای خانگی را به طور نقد برای بانک بخرد و بلافاصله از طرف بانک به خودش به صورت اقساطی و با لحاظ سود بانکی بفروشد و فاکتور آن را به بانک ارائه دهد. اگر این مراحل را انجام دهد؛ یعنی ابتدا کالا را برای بانک بخرد سپس از طرف بانک به خودش بفروشد، قرارداد از نظر شرعی اشکال نخواهد داشت. توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص ۹۴۰، س ۱۹۳۵. 

  • حاج آقا

مبلغی را برای یک سال یا بیشتر قرض داده و سر موعد همان مبلغ را پس گرفته اما به خاطر تورم در واقع ضرر زیادی کرده استدر صورت رضایت طرف مقابل می‌تواند تورم را هم محاسبه کند و این کار ربا محسوب نمی‌شود. رساله آموزشی، ج۲، ص۵۱۱

  • حاج آقا

نیازی به قرض کردن ندارد ولی حالا چون فلان بانک وام می‌دهد وسوسه می‌شود. باید بداند که قرض گرفتن در حال نیاز هم مکروه است؛ چه برسد به این‌که نیازی هم نداشته باشد! بنابراین تا انسان تا ناچار نباشد بهتراست که قرض نگیرد.

حضرت على علیه السلام فرمود: از قرض کردن پرهیز نمایید؛ چون قرض باعث غم و اندوه شب و خوارى انسان در روز است. وسائل الشیعه، ج۷۷، ص۱۳

  • حاج آقا
اگر فردی طی هر قراردادی اعم از قرض و غیرقرض موظف شده است که بدهی‌ای را پرداخت کند ولی در مقابل افزایش میزان بدهی، تقاضای افزایش مهلت بازپرداخت نماید، مقدار اضافه شده بر اصل بدهی مصداق ربای جاهلی است.

به عنوان مثال فرد به بانک می‌رود و از بانک تقاضا مےکند که مبلغ اقساطش را کم کند بانک مبلغ اقساط را کم می‌کند ولی به تَبع آن تعداد اقساط را زیاد می‌کند در نتیجه مبلغ بدهی زیاد می‌شود، این مقدار اضافی، ربای جاهلی است و این نوع ربا هم حرام و از گناهان کبیره است. رساله‌ی آموزشی، ج۲، ص۵۰۵
  • حاج آقا

کالایی داریم که آن را در مقابل چک یک‌ساله به مبلغ یک میلیون تومان می‌فروشیم، اما بعد از مدتی، احتیاج به پول نقد پیدا می‌کنیم، پیش خریدار کالا (دهنده چک) یا هر شخص دیگری می‌رویم و چک یک میلیون تومانی یک‌ساله را به ۸۰۰ هزار تومان نقد می‌فروشیم به این کار در فقه شیعه «بیع دین یا خرید دین» گفته می‌شود.

امام خامنه‌ای: فروش چک‌مدت دار به بدهکار یا به دیگری (شخص ثالث) به کمتر یا بیشتر از مبلغ مندرج در چک جایز است. 

نکته: قبلاً مقام معظم رهبری فروش چک‌ مدت‌دار را به دیگری جایز نمی‌دانستند ولی بعداً نظرشان تغییر کرده است. به چاپ جدید اجوبة‌الاستفتائات، س۱۹۵۰ مراجع کنید.
  • حاج آقا

ربا آن است که به کسی قرض بدهی و شرط کنی که موقع پرداخت مقداری اضافه بدهد. اما اگر اضافه‌ای شرط نشده و شخص موقع بازگشت قرض با رضایت مبلغی اضافه بدهد، این‌کار نه تنها حرام نیست، بلکه از مستحبات دین ماست و در متون اسلامی اسم این عمل را «حُسن القضا» گذاشته‌اند که به معنای نیکو جبران کردن است.

حسن القضا مصادیق دیگری هم دارد؛ مثل آنکه‏ دین را به موقع ادا کند و با تمکن از ادا، آن را به تأخیر نیندازد.

توضیح المسائل امام خمینی،م٢٢٨٣؛ سایت ویکی فقه؛ مکارم: توضیح المسائل مراجع ج۲، م٢٢٨٣. اجوبة‌الاستفتائات، س۱۷۵۷؛ سیستانی: توضیح المسائل، م۲۳۰۱.

  • حاج آقا